İran'ın Urumiye Kentinde 800 Yıllık Türk Mirası: Üç Kümbet

İran'ın Urumiye kentinde yer alan ve Selçuklu döneminin mimari özelliklerini taşıyan tarihi Üç Kümbet, 800 yılı aşkın geçmişiyle Türk kültür mirasının önemli simgelerinden biri olarak varlığını sürdürüyor. Tahran'ın Rey şehrinde bulunan Tuğrul Kulesi'ne benzerliğiyle öne çıkan eserin, 1201 yılında Selçuklu emirlerinden Şişkat Muzafferi tarafından mimar Mansur bin Musa'ya yaptırıldığı biliniyor.

Geçmişte Zerdüştlere ait bir ateş tapınağı olarak kullanılan iki katlı tarihi yapının alt katı sarnıca, üst katı ise türbeye dönüştürüldü. 13 metre yüksekliğe ve 5 metre çapa sahip eserin kaidesinde küçük taşlar, gövdesinde ise 'acur' adı verilen lime tuğlalar tercih edildi. Yapının girişinde yer alan taş ve alçı süslemeler, geometrik motifler ile Kufi yazıtlarla bezenirken taç kapı açıklığı mukarnaslarla süslendi.

Mimari Detaylar ve İsminin Kaynağı

İç mekanındaki kahverengi tuğla işçiliği ve kubbe yapısıyla sanatsal bir estetik sunan kümbetin mihrabı, klasik Selçuklu dönemi mimari karakterini yansıtıyor. Yapının "Üç Kümbet" adını almasıyla ilgili olarak, geçmişte bölgede benzer iki yapının daha bulunduğu ancak zamanla yok oldukları aktarılıyor. Bir diğer görüşe göre ise bu isimlendirme eserin yalın plan formundan kaynaklanıyor.

Eserin bahçesinde çeşitli mezarların yanı sıra Urartu ve eski İran dönemlerine ait kitabeler ile Akkoyunlu Devleti'nden kalan taştan hayvan figürleri yer alıyor. Kentin zamanla genişlemesi sonucu mahalle arasında kalan yapı, 7 Aralık 1935 tarihinde İran milli eseri olarak kayıt altına alındı.

Günümüzde Müze Olarak Hizmet Veriyor

Günümüzde Sengi Se Kümbet adıyla müzeye dönüştürülen tarihi mekan, yerli ve yabancı turistlerden yoğun ilgi görüyor. Edinilen bilgiye göre, yakın döneme kadar alt katında cenaze yıkama işlemleri yapılan, üst katında ise taziye merasimleri düzenlenen yapıda bu gelenek son dönemlerde terk edildi.