Türkiye'nin Tarsus'tan ulusal şebekeye uzanan elektrik serüveni
Tarsus'ta yerel imkanlarla başlayan elektrik üretimi, Cumhuriyet dönemi yatırımlarıyla ulusal şebekeye uzandı. Bu süreç, ülkenin ekonomik ve toplumsal dönüşümünde önemli bir paya sahip oldu.
UHABERHaber Merkezi
26 Ekim 2026 Pazartesi 2 dk okuma
Fotoğraf: AA
Kısaca
- Türkiye sınırlarında ilk elektrik üretimi 15 Eylül 1902'de Tarsus'ta gerçekleştirildi.
- Silahtarağa Elektrik Santrali 11 Şubat 1914'te hizmete girerek kentin ilk büyük tesisi oldu.
- 1923 yılında Türkiye genelinde 38 elektrik santrali ve 32,8 megavat kurulu güç bulunuyordu.
- Cumhuriyet'in ilk yıllarında elektrik ağı Adana, Ankara ve Bursa gibi pek çok kente yayıldı.
Edinilen bilgiye göre, Türkiye sınırları içindeki ilk elektrik üretimi 15 Eylül 1902 tarihinde Tarsus'ta, Berdan Nehri üzerindeki Bentbaşı mevkisinde hayata geçirildi. Su değirmenine kayışla bağlanan bu basit düzenek, dönemin şartlarında kentin sokaklarını ve birkaç konutu aydınlatmayı başardı.
Osmanlı Dönemi ve Silahtarağa Santrali
İstanbul'un elektriğe kavuşması adına atılan ilk büyük adım 1910 yılında atıldı. Bankaların desteğiyle kurulan Osmanlı Anonim Elektrik Şirketi 50 yıllık üretim imtiyazı elde ederken, uygun su kaynağı bulunamadığı için kömürle çalışan termik santral kurulması kararlaştırıldı. Yaklaşık 15 megavat gücündeki Silahtarağa Elektrik Santrali, 11 Şubat 1914'te hizmete girerek önce tramvaylara ardından şehre elektrik sağladı.
Cumhuriyet'in ilan edildiği 1923 yılında Türkiye genelinde toplam 38 elektrik santrali yer alırken, kurulu güç 32,8 megavat seviyesindeydi. Yıllık toplam üretim 44,5 milyon kilovatsaat, kişi başına düşen tüketim ise yaklaşık 3 kilovatsaat olarak kayıtlara geçti.
Cumhuriyet Döneminde Yaygınlaşma
Elektriğin yaygınlaştırılması, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki temel kalkınma hedefleri arasında yer aldı. Bu kapsamda 1925 ve 1926 yıllarında Adana, Artvin, Bursa, Konya, Sivas ve Trabzon gibi pek çok kent elektrikle tanıştı. Başkent Ankara'nın ilk elektrik santrali ise 1925'te Bentderesi'nde kuruldu.
İstanbul Bilgi Üniversitesi santralistanbul Enerji Müzesi Müdürü Amed Gökçen, Silahtarağa'nın bir şehrin kaderini belirleyen bir fabrikaya dönüştüğünü ifade etti. Elektriğin kente gelişinin yalnızca teknolojik bir yenilik olmadığını belirten Gökçen, bu gelişmenin altyapı, mimari ve toplumsal yapıda bütüncül bir değişimi tetiklediğini vurguladı.
