Böcek kovuculardan 100 kat daha etkili yeni molekül keşfedildi
Türk ve Alman bilim insanlarının nematodlar üzerinde yürüttüğü ortak çalışmada, sivrisinek ve kenelere karşı mevcut böcek kovucu DEET'ten 100 kat daha etkili bir molekül tespit edildi.
UHABERHaber Merkezi
16 Ekim 2026 Cuma 2 dk okuma
Fotoğraf: AA
Kısaca
- Nematodlardaki bakterilerin ürettiği RXP molekülü hayvanları ortamdan uzaklaştırıyor.
- Yeni keşfedilen madde, standart böcek kovucu DEET'ten 100 kat daha güçlü etkiye sahip.
- Keşif, Society for Invertebrate Pathology tarafından 2026'nın öne çıkan buluşu seçildi.
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi (ADÜ) Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Selçuk Hazır ve Alman Max Planck Enstitüsünden Prof. Dr. Helge Bode önderliğindeki bilim ekibi, böcek kovucu teknolojilerinde çığır açacak bir keşfe imza attı. TÜBİTAK-BMBF projesi kapsamında yürütülen araştırmada, mikroskobik canlılar olan nematodlardaki bir molekülün zararlı canlıları uzaklaştırmada olağanüstü bir etki gösterdiği belirlendi.
Edinilen bilgiye göre, nematodlar nedeniyle ölen böceklerin üzerindeki karıncaların ve diğer yağmacı canlıların hızla bölgeden uzaklaşması bilim insanlarının dikkatini çekti. Yaklaşık 40 yıldır nedeni bilinmeyen bu davranışı inceleyen araştırmacılar, etkiyi oluşturan maddenin nematodların bünyesindeki bakteriler tarafından üretilen 'RXP' molekülü olduğunu ortaya çıkardı.
Sivrisinek, Kene ve Tarım Zararlılarına Karşı Etkili
Yapılan detaylı analizlerde RXP molekülünün tüm kimyasal yapısı ve sentezlenme süreçleri çözülerek laboratuvar ortamında sentetik olarak üretimi başarıyla gerçekleştirildi. Elde edilen molekülün, günümüzde yaygın olarak kullanılan DEET adlı böcek kovucu maddeden 100 kat daha etkili olduğu saptandı.
Geliştirilen bu sentetik molekülün yalnızca sivrisinek ve kene gibi hastalık taşıyan vektör canlılarda değil, aynı zamanda tarım ürünlerine zarar veren böcekler üzerinde de oldukça güçlü bir caydırıcı etkiye sahip olduğu belirtildi. Keşfin hem insan sağlığında hem de tarımsal mücadelede yeni bir dönem başlatması bekleniyor.
Uluslararası Ödül ve Patent Başvurusu
Omurgasız hayvan hastalıklarını inceleyen uluslararası dernek Society for Invertebrate Pathology, yürütülen bu başarılı çalışmayı '2026'nın öne çıkan buluşu' ödülüne layık gördü. İlaç ve koruyucu sprey haline dönüştürülmesi hedeflenen molekül için uluslararası patent başvurusunun da yapıldığı bildirildi.
